Author Archives: jcpotgieter

Nuutste Ekonomiese Navorsing – Die ekonomiese stelsel van Apartheid

EOAwbTwintig jaar na die einde van die apartheidstelsel kan daar geen twyfel wees nie dat sy nalatenskap aanhou om die Suid-Afrikaanse samelewing te affekteer. Inderdaad, politici noem gereeld dat die ruimtelike patrone van apartheid aanhou om in ons dorpe en stede uitgespeel te word, en dat die kultuur van geweld wat tans in Suid-Afrika voorkom sy wortels in die verlede het.

Akademiese navorsing bevestig ook dat dit die geval is, met armoede onder die swart bevolking steeds baie hoog, terwyl daar ook ʼn algemene traagheid is in die standaard van opleiding. Werkloosheid onder die swart bevolking is ook steeds ʼn probleem, en daar bly ʼn element van wantroue en nie-samewerking. Lees voort

Nuutste Ekonomiese Navorsing – Die Suid-Afrikaanse arbeidsmark, 1995-2013

Suid-Afrika staar verskillende uitdagings in die gesig, waarvan werkloosheid een van die belangrikste is. Die arbeidsmark is die onderwerp van menige studie en in hierdie weblog wil ons jou graag meer vertel van die nuutste werk deur Lyle, Kasongo, Moses and Yu wat onlangs by ERSA gepubliseer is.

Na 1994 is ʼn groot klomp nuwe wetgewing ingestel. Dit was gemik daarop om die onregverdighede van die verlede reg te stel en ʼn meer gelyke samelewing te bevorder. Die arbeidswette veral het ʼn nuwe minimum standaard van arbeidsvoorwaardes ingebring, en dit het ook die indiensneming van nie-blankes aangemoedig, en so beUnemployment 1agin met die regstelling en vermindering van die sosiale ongelykhede wat so inherent in die Suid-Afrikaanse samelewing is.

Verskeie studies het al gekyk na die oorspronklike impak van die nuwe arbeidswetgewing in die jare net na apartheid (die eerste 10 jaar of so), maar die nuutste navorsing het tot en met 2013 nagevors. Hulle stel voor dat die grootste uitdaging vir die SA-arbeidsmark die aanhoudende hoë vlakke van werkloosheid is wat aanhou om die SA-ekonomie te teister. Daar is menige redes wat hulle hiervoor aanvoer:

  • ʼn Onderwysstelsel wat deurlopend baie nuwe werknemers met onvoldoende opvoeding produseer. Die impak van die 1953 Bantu Opvoedingswet is nog nie heeltemal reggestel nie, en dit beteken elke jaar is daar nog baie onbevoegde jongmense wat die arbeidsmark betree.
  • Loonrigiditeit as gevolg van die nuwe arbeidsmarkwetgewing, wat bedoel was om werkers meer beskerming en regte te gee: Hierdie minimum loon wat baie keer bo die mark (market clearing) prysvlak is, beteken werkgewers kan nie soveel mense aanstel soos hulle dalk sou wou nie.
  • Onrealistiese reserwelone: Gegradueerdes verwag ʼn hoë salaris, en baie individue is huiwerig om die arbeidsmark te betree en werk te aanvaar as dit nie meer gaan wees as wat hulle sal kan verdien by die huis deur maatskaplike toelaes nie. Dit is veral die geval onder mense wat of baie kinders het, of baie ou mense het wat in hul huis bly.
  • ʼn Klein informele sektor met groot hindernisse tot toegang: Dit beteken dat die mense wat nie in die formele sektor werk kan kry nie, ook nie in die informele sektor werk kry nie as gevolg van slegte infrastruktuur en swak toegang tot kredietmarkte.
  • Stadige werksgroei: Die spoed waarteen nuwe werksgeleenthede in die ekonomie geskep word, is nie vinnig genoeg om aan al die nuwe werknemers werk te gee nie, en dit beteken dat werkloosheid aanhou groei ten spyte van meer werksgeleenthede wat nou beskikbaar is sedert 1994.

Langtermyn arbeidsmarktendense sedert 1994.

Die arbeidsmag het met meer as 8.5 miljoen mense gegroei sedert 1994.

Die arbeidsmag het met meer as 8.5 miljoen mense gegroei sedert 1994.

  • ʼn Verhoging in die aantal mense wat die arbeidsmark betree soos meer mense na 1994 begin werk soek het. Saam met die sterk groei in die bevolking, beteken dit die arbeidsmag het in 2014 meer as 22 miljoen mense gehad.
  • ʼn Verhoging in die aantal mense wat werk het, van ongeveer 9 miljoen in 1995 na 15 miljoen in 2014.
  • Aanhoudende hoë werkloosheid – met die ‘narrow definition’ koers wat gegroei het van 17% in 1995 na 25% in 2014.

Hoe lyk die SA arbeidsmark vandag?

  • Arbeidsmagdeelname: Swartmense maak die grootste deel van die arbeidsmag (76%) uit, met 46.4% van die totale arbeidsmag in Gauteng en die Wes-Kaap. Daar was ʼn afname in die aandeel mense wat glad nie skoolopleiding het nie, en 17% van die arbeidsmag het nou een of ander na-matriekkwalifikasie. Die arbeidsmag in stedelike gedeeltes het ook meer as verdubbel (van 7.5 na 15.5 miljoen mense).
  • Meer as 3.5 miljoen nuwe werkslgeleenthede is geskep.

    Meer as 3.5 miljoen nuwe werkslgeleenthede is geskep.

    Indiensneming: Meer as 3.5 miljoen nuwe werksgeleenthede is sedert 1994 geskep. Swartmense tel nou as 73% van almal wat werk het, en blankes net 13%. Die groei in swart-indiensneming is as gevolg van die beter opleiding wat swartmense nou ook kan kry, asook regstellende aksie-beleide. Dit het ook gehelp dat vroue se aandeel in indiensneming gegroei het van 39.1 na 43.9%. Daar was ook ʼn groot afname in die aandeel van mense wat geen opleiding het nie (8.1% na 2.4%) en jongmense (11.8% na 8.7%) in die arbeidsmark, terwyl mense bo 45 nou 28.9% van alle werkers is. Dit wys dat daar ʼn groei in vraag is na geskoolde arbeid van werknemers, en dit bevestig ook die regering se jeugloonsubsidie.

  • Werkloosheid: Werkloosheid het met amper 2.8 miljoen mense gegroei oor die tydperk; swartmense is steeds die bevolkingsgroep met die hoogste persentasie werkloosheid. Daar was wel ʼn afname in plaaslike werkloosheid, soos meer mense na stede beweeg het, terwyl werkloosheid onder die jeug steeds baie hoog is – meer as 49%. Die werkloosheidskoers tussen mans en vroue het ook verminder, terwyl blanke- en bruinwerkloosheid steeds die minste is, al het dit sedert 1994 toegeneem. A groot probleem is die toename in dié wat langtermyn werkloos is – soveel so dat 71% van mense onder 24 jaar nog nooit enige werk gedoen nie. Dit wys daarop dat daar aktiewe arbeidsmarkwetgewing nodig is om die jeug aan te moedig en te help om hul eerste werk te kan kry.

Samevatting

  • Die arbeidsmag en arbeidsmagdeelname het sterk gegroei sedert 1994.

    "In 2013 was meeste van die werkloos jong mense onder 30, swart mans, wat woon in die stedelike gedeeltes van Gauteng en nie volledige hoërskool opleiding het nie".

    “In 2013 was meeste van die werkloos jong mense onder 30, swart mans, wat woon in die stedelike gedeeltes van Gauteng en nie volledige hoërskool opleiding het nie”.

  • As gevolg van die stadige groei in werkskepping, beteken dit dat werkloosheid nie verminder nie, en sosiale ongelykhede is ook nie aansienlik verminder of verbeter nie.
  • Ras speel steeds ʼn baie groot rol in indiensneming, ten spyte van regstellende aksie-wetgewing of swart ekonomiese bemagtigingsinisiatiewe. Daar bly steeds aanhoudende ongelykhede tussen swart en ander rasse in Suid-Afrika.
  • As gevolg van strukturele verandering in die SA-ekonomie, ʼn skuif van die primêre sektor na tersiêre sektor-goedere en -dienste, was daar ʼn verhoging in die vraag na geskoolde arbeid in die tersiêre sektor. Dit mag die oorsaak ook wees dat die indiensneming van ouer mense ook vermeerder het as gevolg van hul ervaring en hoër vaardigheidsvlakke.
  • Die bevolking het meer opgevoed geword en geslagsgelykheidswetgewing het ook ʼn positiewe impak op vroue se indiensneming en lone gehad.

Nuutste Ekonomiese Navorsing: Ongebalanseerde Groei in Suid-Afrika

VAES ImageJohannes Fedderke het onlangs nuwe navorsing gepubliseer wat bietjie kyk na die eienaardige struktuur van die Suid-Afrikaanse ekonomie. SA is ʼn klein middel inkomste ontwikkelende land, maar het so baie eienskappe wat eintlik nader is aan ontwikkelde land soos die VK, eerder as ander middel inkomste lande soos Sjina, Brasilië of Argentinië. Byvoorbeeld:

  1. a) In SA tel die tersiêre sektor vir ongeveer 60% van ons BBP terwyl in ander ontwikkelende lande tel dit net so 50% van BBP.
  2. b) Die sekondêre of industriële sektor het nou al vir ʼn wyle tyd agteruit gegaan en tel nou net 30% by tot BBP van ʼn hoogte van 45% in die 1980’s.

Fedderke probeer in sy navorsing verduidelik hoekom SA hierdie unieke ekonomiese struktuur vertoon, en of dit beteken ons ekonomie is effektief, oneffektief of het dit eintlik geen uitwerking of ekonomiese effektiwiteit nie.

Hy begin deur om die verskillende ekonomiese teorie te identifiseer. Veral teorie wat dalk sal kan verduidelik hoekom ʼn ekonomie so snaaks kan ontwikkel.

1) Aanbod – Ons neem aan dat in die ekonomie groei sekere sektore vinniger en anders as ander. Die ekonomie kan verdeel word in ʼn primêre sektor (soos landbou, bosbou en myne), sekondêre sektor (vervaardiging, bedryf/industrie) en ʼn tersiêre sektor (besigheidsdienste). Die totale faktorproduktiwiteit-groeikoers gaan dan ook anders wees vir elke sektor. Dit beteken werknemers beweeg van een sektor na die ander, soos werk geskep of verloor word. Fedderke het dan gesê hy dink dat die pryselastisiteit van die goedere/dienste wat elke sektor lewer ʼn impak sal hê op hoe die sektor verander.TFP Image

> ʼn Hoë pryselastisiteit sal beteken werknemers beweeg na sektore met ʼn hoe TFP-groeikoers. As die TFP-groeikoers hoog is, beteken dit gewoonlik laer pryse. As mense dan meer van die goedere/dienste van daardie sektor begin koop, dan kan hulle meer produkte maak en meer mense begin aanstel.PED Image

> ʼn Lae pryselastisiteit sal beteken werknemers beweeg eerder na sektore met ʼn lae TFP-groeikoers. As die TFP-groeikoers laag is, beteken dit gewoonlik dat pryse nie sommer gaan daal nie, maar eerder styg as hulle vergelyk word met die pryse van ander sektore. Aangesien die pryselastisiteit laag is, koop mense nie minder goedere of produkte nie, en daarom kan hierdie sektore dan meer mense begin aanstel.

2) Vraag – Wat sal gebeur as verskillende huishoudings, verskillende voorkeure het vir goedere? Ons hou meer van sekere goed as ander. Eerste het ons almal basiese goedere nodig (kos en water), maar as jou yskas vol is, begin jy dink aan ʼn nuwe rekenaar (produkte) en dan daarna wil jy graag gaan vir ʼn massering (luukse dienste). As mens so na die ekonomie kyk, dan beteken dit enige verskille in die grootte van sektore is as gevolg van verskille in mense se inkomste-elastisiteit van vraag.IED Image

As die inkomste-elastisiteit van vraag vir die goedere/dienste van ʼn sektor baie hoog is, dan sal die uitsette van daardie sektor groei soos inkomste in die land groei.

Maar, as die inkomste-elastisiteit van vraag vir die goedere/dienste van ʼn sektor laag is, dan sal die uitsette van daardie sektor val soos inkomste in die land groei.

Nou – in Fedderke se resultate vind hy die volgende:

  1. a) Verskillende sektore in die SA-ekonomie het verskillende TFP-groeikoerse
  2. b) Die pryselastisiteit van vraag is laag oor die hele ekonomie (en verskil ook tussen die sektore)

Hy verdeel dan die SA ekonomie onder die volgende 4 sektore tipes (nie net 3 nie)TFP Growth

Tipe 1: (Konstruksie en vervaardiging – sekondêre sektor) Hierdie sektor het nogal ʼn hoe TFP-groeikoers asook ʼn lae inkomste-elastisiteit van vraag. Daarom behoort daar minder werksgeleenthede te wees, en uitsette sal net stadig groei. Dit word bevestig deur Fedderke se resultate.

Tipe 2: (Landbou, bosbou en myne – Primêre sektore) Hierdie sektore het weer ʼn lae TFP-groeikoers saam met ʼn lae inkomste-elastisiteit van vraag. Ons verwag dan dat daar meer werksgeleenthede geskep sal word, maar dat uitsette ook stadig sal groei. Maar, Fedderke se resultate is bietjie anders – daar was eintlik baie minder werksgroei in hierdie sektore.

Tipe 3: (Elektrisiteit, Gas en Water, Vervoer, Kommunikasie en groot/kleinhandel – Tersiêre sektor) Hierdie sektore het gewoonlik ʼn hoe TFP-groeikoers en ʼn hoe inkoste-elastisiteit van vraag. Mens sou dus verwag dat daar arbeidswerping sal plaasvind, en vir sterk groei in uitset. Inderdaad is dit ook Fedderke se bevindings.

Tipe 4: (Finansies, versekering, besigheid en eiendom dienste – Tersiêre sektor) Die TFP-groeikoers is laag maar die inkomste-elastisiteit is hoog. Dit beteken ons behoort meer werksgeleenthede te verwag saam met sterk groei in uitsette. Weereens bevestig Fedderke se resultate hierdie verwagting.

Dus, met sy studie het Fedderke bevind dat die Suid-Afrikaanse ekonomie is die uitkomste van die ingewikkelde mengsel wat plaasvind tussen die aanbodkant, vraagkant, arbeidsmark en uitsetmarkkragte. As gevolg van verskille in die winskoerse, inkomste-elastisiteit van vraag vir verskillende goedere en dienste en die lae pryselastisiteit in die algemeen, is die eienaardige struktuur van die Suid-Afrikaanse ekonomie ʼn effektiewe reaksie teenoor al die verskillende markkragte wat ʼn impak het op nasionale produksie en verbruik.

Inflasie – waar is jy?

Inflasie – waar is jy?

Dit mag dalk snaaks wees om te dink dat mens ooit na inflasie sal verlang. Hoe kan ʼn prysverhoging ʼn goeie ding vir verbruikers wees? Dit beteken my reeds klein maandelikse salaris kan nou net minder brood, melk of bier koop soos die jaar aangaan.

AFR InflasieInflasie is die koers waarmee die prys vir dienste en goedere vermeerder, en amper soos die lirieke van daardie bekende John Mitchell-lied, met inflasie “you don’t know what you’ve got ‘til its gone”.

Waarop spandeer mense geld?

Inflasie word uitgewerk deur ʼn gewig te gee aan die verskillende produkte en dienste wat huishoudings van gebruik maak.

Hier in Suid-Afrika het ons steeds inflasie. Pryse is tans steeds besig om maandeliks te verhoog, veral onder kositems (melk, eiers en kase se pryse het met 12% in 2014 gestyg), alkoholiese drankies (sterk alkoholiese drankies se pryse het met 10.9% gestyg), waterdienste (gestyg met 8.5%) en boeke (gestyg met 11.4% oor 2014)(vir meer inligting sien StatsSA). Maar vir ons is daar tans geen gevaar (beslis nie in die nabye toekoms nie) dat mnr Mitchell se lied gaan geld wanneer dit by inflasie kom nie. As gevolg van ʼn groeiende aanvraag vir goedere en dienste, ʼn afhanklikheid van invoerprodukte en dus ook ʼn swak rand, die wêreldwye verhoging in kospryse en ʼn bottelnek as gevolg van elektrisiteit en beperkings en ʼn tekort aan opgeleide werkers, kan ons eintlik maar verseker wees dat inflasie in SA vir nog ʼn heelwat langer tydperk by ons gaan wees. Maar, moenie te teleurgesteld wees nie – dink net bietjie aan wat alles kan gebeur wanneer inflasie, soos ʼn ou vriend, verdwyn.

Inflasiekoerse

Die inflasiekoers in die VSA, VK, EU en China sedert 2007.

Dit is tans die situasie wat ons sien in die ontwikkelde wêreld. In Europa, Brittanje en die VSA het inflasie stadig maar seker verdwyn. Vir ʼn lang tydperk het sentralebanke probeer om die inflasiekoers by ʼn mikpunt van 2% te hou deur die rentekoers te verander en daardeur mense aan te moedig om meer geld te spandeer of meer te spaar. Maar nou is die inflasiekoers onder hierdie mikpunt.

Hierdie lae inflasiekoers kan lei tot die gevaarlike moontlikheid van deflasie – wanneer pryse nie meer styg nie, maar daal. Dit klink miskien soos goeie nuus vir die verbruiker – dit is mos lekker as die nuwe kar wat ek wil koop nou minder geld gaan kos as wat ek verwag het? Maar dink net bietjie oor wat van die ander gevolge daarvan mag wees. As almal dink dat die pryse more, of volgende week gaan goedkoper wees as vandag, dan gaan almal wag voordat hulle enige iets koop (dit maak mos meer sin want dan spaar jy geld). Maar, as gevolg daarvan, begin besighede om minder produkte te maak, jou salaris hou op om te groei, belastinginkomste daal en die regte waarde van enige skuld groei. Dit is wat in Japan gebeur het sedert 1990.

Dit is ʼn skrikwekkende situasie – wanneer verbruikers en besighede meer onseker raak oor die toekoms, beteken dit dat die groeikoers gaan val, en werkloosheid vermeerder. Tog is daar soms tye wanneer deflasie ʼn resultaat is van goeie dinge wat in die ekonomie plaasvind. As besighede meer produktief word, beteken dit hulle kan meer produkte verskaf teen ʼn goedkoper prys, en dit beteken die regte/ware inkomste van verbruikers verhoog. Deflasie saam met ʼn meer produktiewe ekonomie met meer uitsette is ʼn goeie ding. Salarisse sal nie val nie en besighede raak meer optimisties oor die toekoms (meer mense sal bereid wees om geld te leen vir beleggings). Maar, dit is nie die situasie wat ons tans in die ontwikkelde wêreld nie sien.

Inteendeel, in daardie lande, as gevolg van ʼn verskeidenheid van redes wat ons laas week in die post oor Sekulêre Stagnasie behandel het, het die groeikoers gedaal as gevolg van ʼn tekort aan vraag in die ekonomie. Daar bestaan dus ʼn uitsetgaping – die ekonomie kan meer produkte en dienste verskaf as waarvoor daar aanvraag is op die huidige prysvlakke. Dit beteken besighede moet pryse en salarisse begin verminder – wat net die totale vraag verder verminder (as jou salaris gesny word, het jy minder geld om aan produkte en ander dienste te spandeer). Enige skuld wat jy het, maak net die situasie erger, want as pryse en inkomste val, word die ware skuld wat jy moet terugbetaal meer. Bv. jy skuld iemand R1 000, maar nou het jou salaris geval na R50, en daardie R1 000 raak moeiliker om af te betaal. So, mense sny terug op uitgawes sodat hulle hul skuld kan afbetaal. Maar, dan val pryse weer en die hele situasie word net erger!

DeflationarySpiralSo, wat is die oplossing? Omdat die rentekoers nie laag genoeg kan daal om mense aan te moedig om geld te spandeer of te leen nie, moet sentralebanke ʼn ander manier kry om die probleem te hanteer, anders is daar die risiko van deflasie. As jy enigsins bietjie nuus lees, sou jy al baie gehoor het van “Quantitative Easing” – een poging van die sentralebanke om meer geld in die ekonomie te sit en daarmee die prys van bates te verhoog. Die VK, VSA en EU het al “QE”-programme begin vanaf die begin van die resessie in 2007, maar die inflasiekoers is nou nog baie laag. Onlangs het die ESB (Europese Sentrale Bank) aangekondig dat hulle met ʼn nuwe QE-program gaan begin, en elke maand 60bn Euro-effekte koop tot en met September 2016.

ʼn Alternatiewe oplossing is dalk om eerder te fokus op die fiskale beleid. John Maynard Keynes het gesê dat wanneer daar ʼn vraagtekort is, is monetêre beleid minder effektief en die regering moet eerder intree en die totale vraag in die ekonomie probeer verhoog. Wanneer daar lae rentekoerse en lae inflasie is, dan moet die regering eerder die inisiatief neem, geld leen en begin spandeer. Dit is amper soos die “helicopter drop”-oplossing wat Milton Friedman ook genoem het – waar die regering geld moet druk en dan net deur middel van ʼn helikopter verprei oor die land. In vandag se wêreld kan die regering begin deur geld om nuwe infrastruktuur ontwikkelings te spandeer.

HKPolities is dit ʼn moeilike ding om te doen. Hoe kan ons die regering toelaat om hul skuld te vermeerder en meer geld te spandeer wanneer slegte skuld die rede was vir die ekonomiese resessie? In die VSA word enige idees van nuwe uitgawes sterk bestry deur die Republikeinse Party. In die EU kan kleiner lande ook nie bekostig om meer geld te spandeer nie, en groter lande wil ook nie.

So miskien is al oplossing vir die regerings in die ontwikkelde wêreld om aan te hou met hul monetêre beleid en probeer om uitgawes te stimuleer – maar, terwyl die demografiese probleem van ʼn lae populasiegroeikoers ʼn realiteit bly, gaan dit net beteken lae inflasie en ʼn lae groeikoers vir die toekoms. Die alternatief is vir die regering om geld te leen en te spandeer. As werkloosheid vermeerder, en inflasie laag bly, mag dit dalk die enigste opsie oor wees om totale vraag in die ekonomie te vermeerder.

Vir meer leesstof oor deflasie, kyk gerus na hierdie briljante artikel van die Economist.

Sekulêre stagnasie

Sekulêre stagnasie – niks te doen met kerk of politiek nie – maar eerder die idee dat die ontwikkelde wêreld vir die langtermyn moontlik beperk gaan wees tot ʼn volgehoue lae groeikoers.

Rentekoerse van die sentrale banke van die VK, VSA en EU.

Rentekoerse van die sentrale banke van die VK, VSA en EU.

Meeste mense het nog nooit iets gehoor van ‘Sekulêre stagnasie’ nie – beslis nie as jy in Suid-Afrika grootgeword het nie – totdat Larry Summers (van Harvard Universiteit) by ʼn IMF-toespraak in November 2013 die woord weer wakkergemaak het. Hy het aangevoer dat sedert die resessie van 2008, het die ‘nul grondvloer’ op rentekoerse ʼn algemene gebeurtenis geword; toe meeste ekonome eintlik verwag het dat dit net tydelik sou wees.

Rentekoersʼn Lae rentekoers is veronderstel om te maak dat mense minder geld wil spaar (hoekom sal jy geld in die bank spaar as jy geen/baie min rente daarop trek nie?) en meer geld sal spandeer/belê in besighede (dit raak ‘goedkoop’ om geld te leen).

Inteendeel, in die huidige ekonomiese omstandighede (veral in ontwikkelde lande soos die VSA, VK en EU) is mense en besighede bang om geld te spandeer en nuwe projekte aan te pak, ten spyte daarvan dat dit nou so goedkoop is. Die ISI-groep, ʼn firma wat beleggingsadvies aan besighede gee, het opgemerk dat sedert 2008 meeste besighede in die VSA, die EU en Japan, netto spaarders eerder as netto leners geword het. Al is dit nou so goedkoop om geld te leen, doen besighede dit nie!

Ekonoom se raadDit beteken dat die rentekoers wat deur die banke aangebied word, nie laag genoeg is nie! Dit moet minder as nul word – dit moet selfs negatief word sodat diegene wat klomp spaargeld het dit sal begin spandeer eerder as om meer en meer weg te sit. Maar, die rentekoers kan nie onder nul gaan nie. Dink net wat sal gebeur – mense sal hulle geld uit die banke uithaal (waar bêre jy dit dan? Onder jou bed, in jou kas?) Ook, hoe sal dit nou werk as jy vir iemand R100 leen en hy hoef jou net R95 terug te betaal?

So dit is die groot probleem wat Summers aanvoer tans die ontwikkelde ekonomieë van die wêreld in die gesig staar. En hy dink dit gaan nog vir ʼn lang tydperk aanhou, en daardeur die groeikoers van ontwikkelde lande belemmer.

Mense moet geld spandeer vir besighede en lande om te kan groei. Besighede moet geld belê in byvoorbeeld nuwe iPhones en Smart watches, en dan meer en meer van daardie nuwe produkte verkoop sodat hul uitsette verbeter (maak meer goed), produktiwiteit verhoog (maak meer goed met minder goed) en uiteindelik meer mense kan aanstel en werk gee.

BBP groeikoerse van die VK, EU, VSA en China. Let op dat die groeikoers in ontwikkelde lande is laag.

BBP groeikoerse van die VK, EU, VSA en China. Let op dat die groeikoers in ontwikkelde lande is laag.

Vir ekonomiese groei moet die bevolking van die land aanhou toeneem en groei (elke nuwe baba kort kos, klere en ʼn fopspeen wat musiek kan maak), of produktiwiteit moet aanhou toeneem. In ontwikkelde lande het die bevolkingsgroeikoers baie gedaal, soveel so dat die verhouding tussen werkers wat onder 64 is, en dié wat ouer as 65 is, elke jaar verminder (kyk na hierdie Economist artikel). Nou is daar minder werkers om op staat te maak (tensy ontwikkelde lande hul immigrasiebeleide verander; klomp mense wil VSA toe trek…) en enige ekonomiese groei moet kom uit produktiwiteitsverbeterings. Maar, vir produktiwiteitverbeterings, moet besighede geld belê! Ongelukkig kan die rentekoerse nie laag genoeg daal om besighede en mense aan te moedig om meer geld te leen en te belê of spandeer nie, so daar gaan in die toekoms minder nuwe innoverende produkte wees (geen persoonlike huisrobotte nie L) en die BBP-groeikoers gaan maar laag moet bly.

Tensy iets anders gedoen kan word om mense en besighede aan te moedig om geld te spandeer. (Kan jy aan ʼn voorstel dink? Reply…)

Summers het ʼn omstrede oplossing: Laat mense toe om geld te leen op ʼn roekelose manier. Enige iemand en elke iemand – selfs mense wat nie die geld sal terug kan betaal nie – moet dit kan leen en gebruik (sal dit nie lekker wees as die banke net geld uitdeel vir almal nie – “no strings attached”!?) Maar, was dit nie die rede vir die ekonomiese resessie in die eerste plek nie?

Soos jy kan dink was daar nogal baie reaksie op hierdie oplossing. Party ekonome stem saam en sê dat die VSA nou ʼn nuwe era van ʼn lae groeikoers inbeweeg. Paul Krugman veral het saamgestem en gesê dat die VSA nou beslis in ʼn likiditeitsrisiko is (nominale rentekoers is baie naby aan nul) en dat terwyl “dit ʼn deug is vir ʼn individu om te spaar, is dit tans ʼn sosiale ondeug”.

Alternatiewe teorieë is ook voorgestel vir die lae groeikoers wat gesien word in ontwikkelde lande. ʼn Span bestaande uit die ekonoom Robert Gordon, belegger Peter Thiel, en populêre ekonomie-skrywer Tyler Cowen, stel voor dat die lae groeikoers eerder ʼn strukturele probleem is as gevolg van ʼn lae koers van tegnologiese onwikkeling. Meer beleggings in tegnologie gaan nie noodwendig lei tot meer vordering nie. Jy kan meer lees van hul idees in The Great Stagnation.

Ander mense sê dat dit eerder is as gevolg van slegte regeringsbeleide (John Taylor), of omdat ons die fundamentele limiet van menslike ekonomiese potensiaal bereik het (lees die Limits to Growth Hypothesis).

Tog, ten spyte van die storm na Summers se 2013-toespraak, het party mense al begin sê dat die sogenoemde ‘sekulêre stagnasie’ nie gaan plaasvind nie. Jari Stehn, ʼn ekonoom van Goldman Sachs, het ongeveer een jaar later weer na Summers se hipotese gekyk. Hy het aangevoer dat volgens die “Goldman Current Activity Indicator”, het die VSA se ekonomie 3% in 2014 gegroei. Daarom is die groeiprobleem in die VSA dalk meer siklies as sekulêr, alhoewel die situasie in die EU lyk asof dit dalk meer van ʼn langtermyn probleem gaan wees.

Marc Andreessen, ʼn bekende Amerikaanse entrepreneur, het ook op Twitter hom uitgespreek teenoor Summers. Sy redenasie is dat die VSA-ekonomie te veel kapitaal en te min geleenthede vir winsgewende beleggings het (miskien as gevolg van te veel rompslomp). Natuurlik het Larry Summers daarop gereageer.

summers-tweetDaar is baie meer wat gesê kan word, selfs ʼn gratis e-boek wat jy kan aflaai en lees vir al die nuutste navorsing en argumente oor die tema. Wat duidelik is, is dat daar ʼn lae BBP-groeikoers is in die ontwikkelde lande en dat sonder ʼn langtermyn oplossing vir die onderliggende demografiese probleem van lae populasiegroeikoers, gaan die produktiwiteitsgroei wat nodig is om die verlies/verlaging in werkers te verreken, dalk nie genoeg wees om die ontwikkelde lande vry te maak van ʼn langtermyn lae groeikoers nie.